5 . المؤلف من الحمليّة المنفصلة : آخرين نوع از انواع پنج‌گانهء قياس اقترانى شرطى ، قياسى است كه مشتمل بر يك مقدمهء حمليه و يك مقدمهء شرطيه منفصله باشد ، فرقى ندارد كه صغرى حمليه و كبرى منفصله باشد يا بالعكس . اين نوع پنجم نيز مانند نوع چهارم كه شامل حمليه و متصله بود ، از لحاظ اوسط يك قسم بيشتر ندارد و آن اين‌كه حدّ وسط در آن ، در يك مقدمهء جزء تام و در مقدمهء ديگر جزء غير تام است به اين‌كه در حمليه ، جزء تام و در منفصله ، جزء ناقص است و دو قسم ديگر در آن متصور نيست كه : حدوسط در هردو مقدمه ، جزء تام يا در هردو جزء ناقص باشد ، و دليل مطلب همان است كه در آغاز نوع چهارم گفته شد كه اجزاء حمليه ( موضوع و محمول ) هركدام اوسط باشند لفظ مفرد خواهند بود و اجزاء منفصله ( مقدم و تالى ) هركدام بالاصالة ، يك قضيهء حمليه هستند و موضوع و محمول دارند ، لذا جزء تام منفصله ، يعنى يك قضيهء حمليه و جزء تام حمليه يعنى فقط موضوع و يا محمول ؛ بديهى است كه اشتراك در جزء تام در هر دو يا جزء ناقص در هردو معقول نيست . اقسام نوع پنجم : گاهى جزء مشترك و حدّ وسط ، در همهء اجزاء منفصله تكرار مىشود يعنى هم جزء تام حمليه ، هم جزء مقدم منفصله ، و هم جزء تالى آن است كه اين حالت بسيار و به طبع آدمى نزديك‌تر است و گاهى اوسط ، در يك جزء منفصله آمده كه يا بعض مقدم است يا بعض تالى ، البته اين قسم صرف فرض است يا اگر مصداق و مثال داشته باشد بسيار نادر است ، لذا مرحوم مظفر به قسم قبلى توجه دارند . در هر يك از اين دو صورت قضيهء حمليهء ما كه با هردو جزء منفصله يا يك جزء آن شركت دارد يا صغراى قياس است يا كبراى آن ، كه در مجموع چهار صورت پديد مىآيد و اشكال اربعه ايجاد مىگردد ، امّا مثالى كه مىآورند از نوع شكل اول است آن هم از نوعى كه حمليه ، صغرى و شرطيه ، كبرى است و از قسمى كه حمليه با شرطيه در همهء اجزاء مشاركت دارند كه : « الثلاثة عدد » صغرى و « دائما العدد امّا زوج او فرد » كبرى « فدائما الثلاثه امّا زوج او فرد » نتيجه در اين قياس اگرچه در منفصلهء آن كلمهء « عدد » كه اوسط است در ظاهر و لفظ